Ο ιστός ως σύγχρονη πολιτισμική πρακτική στο πολιτικό πεδίο: το παράδειγμα των εθνικών αντιπροσώπων

Η παρούσα έρευνα, η οποία άρχισε το 2004 και συνεχίζεται (συνήθως αλλά όχι συχνά μια και δεν έχω εργαλιακή σχέση με την έρευνα, δημοσιεύω στοιχεία στον ιστό και σε επιστημονικά περιοδικά) αποσκοπεί στο συμβάλει στην χαρτογράφηση της Ιντερνετικής επικοινωνίας των εκλεγμένων αντιπροσώπων στην Ελλάδα. Το πώς και εάν συγκροτούνται δυνητικές κοινότητες μέσα σε αυτήν, ποιοι δεν συμμετέχουν σε αυτήν, ποιοι αποκλείονται από αυτή κλπ., ποιος έχει την θεσμική ευθύνη της, ποια τα ποσοτικά της χαρακτηριστικά, και πως διαμορφώνεται στα πλαίσια του ψηφιακού χάσματος. Στόχος της είναι μία ενημερωμένη και κοινωνικο πολιτισμικά τοποθετημένη κατανόηση της ιστιακής επικοινωνίας (κυρίως) των βουλευτών.

Η βασική θέση της έρευνας είναι ότι η πολιτική επικοινωνία των βουλευτών συνίσταται στο δημόσιο λόγο ιστότοπων ή/και προσωπικών ε-μαιλ (της ελληνικής υψηλής επικράτειας), δηλαδή την παραγωγή και κατανάλωση ιστότοπων και μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Οι βουλευτές άρα θεωρούνται και αποδέκτες και πομποί στην διαδικασία της επικοινωνίας, και όχι κυρίως αποδέκτες (όπως για παράδειγμα ο ελληνικός πληθυσμός στις πανελλαδικές έρευνες για την Κοινωνία της Πληροφορίας που γίνονται για την ΕΔΕΤ). Ο όρος επικοινωνία δηλαδή αναφέρεται και στις δύο λειτουργίες. Μας ενδιαφέρει κυρίως να εξετάσουμε τους βουλευτές ως πομπούς ιστιακού λόγου και λιγότερο το πως και εάν είναι δέκτες αυτού. 

Συγχρόνως στην παρούσα έρευνά το Ίντερνετ δεν προσεγγίζεται ως εγγενώς διαδραστικό (μα ούτε και το αντίθετο). Αντιθέτως, υιοθετώντας τις βασικές θέσεις που αναπτύσσει ο  Ρ. Williams στο Television, Technology and Cultural Form η Ιντερνετική επικοινωνία προσεγγίζεται σαν μία σύγχρονη πολιτισμική πρακτική η οποία διαμορφώνεται στα πλαίσια του κρατικού καπιταλισμού (όπως αυτός λειτουργεί στην Ελλάδα), τοποθετείται δηλαδή στα κοινωνικοπολιτικά πλαίσια. Συχρώνος, η πρακτική αυτή δεν θεωρείται αναγώγιμη σε αυτά τα κοινωνικοπολιτικά πλαίσια γιατί στόχος μας είναι να αποφύγουμε οποιαδήποτε τεχνολογίκα ντετερμινιστική προσέγγιση. . Με άλλα λόγια, το Ίντερνετ δεν θεωρείται ούτε μία διαδραστική τεχνολογία ούτε ένα στατικό μέσο, δεν θεωρείται ένα δεδομένο στοιχείο, /ένα αντικείμενο με συγκεκριμένες ιδιότητες, αντικείμενο το οποίο ή το έχουμε ή το δεν έχουμε. Το Ιντερνετ δεν θεωρείται μία τεχνολογία ή ένα μέσο  το οποίο απλά δυσδίει στον πληθυσμό έχοντας συγκεκριμένες λειτουργίες που απλά υιοθετούνται ή χρησιμοποιούνται από τους αντιπροσώπους, αλλά ένα μέσο που διαμορφώνεται μέσα από κοινωνικοπολιτικές πρακτικές. Το Ιντερνετ διαμορφώνεται και  μέσα από την πολιτισμική πρακτική των βουλευτών.  Εδώ είναι που η ερευνά διαφέρει στο βασικό σχεδιασμό της από τις κλασσικές έρευνές ανάλυσης περιεχομένου και επιδράσεων. (σε σχέση με το Ιντενρετ εκτός ελληνικού χώρου αυτές είναι σπάνιες) Η έρευνα δηλαδή αποστασιοποιείται από την ιδέα κάποιας στατικής χρήσης που είναι αφενός μετρήσιμη, και αφετέρου έχει σχετικά δεδομένες επιδράσεις. Για παράδειγμα διαφοροποιείται από την ιδέα κάποια εγγενούς θετικής επίδρασης στο πολιτικό, η οποία συγκρίνεται με μία ιδανική καθολική συλλογική χρήση που θα είχε την ιδανική επίδραση στο πολιτικό. Διαφοροποιείται από  την κεντρική υπόθεση σύμφωνα με την οποία η καθολική χρήση του Ιντερνετ στο πολιτικό σκηνικό θα έχει σαν αυτόματη επίδρασή την ανάπτυξη κάποιας ιδανικής δημόσιας σφαίρας.

Υπόθεση της έρευνας είναι ότι η ιστιακή επικοινωνία αναπτύσσεται μέσα στα δομικά πλαίσια της πολιτικής οικονομίας του διαδικτύου, αφενός τα τοπικά π.χ. οι τοπική διάρθρωση το δικτύου μα και τα παγκόσμια (π.χ. παγκόσμιοι νόμοι για την πνευματική ιδιοκτησία). Αυτό σημαίνει πως μία σειρά από οικονομικό πολιτικές διαδικασίες καθώς και ένα συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο ορίζουν τα όρια μέσα στα οποία μπορεί να συμβεί η επικοινωνία των βουλευτών μέσο διαδικτύου. Η ανάπτυξη δυνητικών κοινοτήτων συμβαίνει μέσα σε αυτά τα όρια. Η έρευνα αποσκοπεί στο να αποσαφηνίσει και να αξιολογήσει το πλαίσιο αυτό σαν όριο και όχι σαν αιτιακό στοιχείο. Η έρευνα άρα τοποθετεί την πρακτική στα πλαίσια διαμορφώσεις του Ιντερνετ δεν απομονώνει 150 ιστότοπους να τους αναλύσει σε κάποιο ιστιακό κενό. Για αυτό και εστιάζει και το ενδιαφέρον της στο που είναι τοποθετημένες οι σελίδες στην πλοήγηση μέσα από την οποία μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τους ιστοτοπους. Εάν από τα πιο σημαντικά παραδοτέα αφορά τους αφηγηματικούς δρόμους από άλλους ιστοτποπυς προς τους βουλευτικούς.

Το εν λόγο θεσμικό πλαίσιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε σχέση με την πολίτικη επικοινωνία μία και θέτει τα θεσμικά όρια μέσα στα οποία μπορεί να λάβει χώρα δημόσιος διάλογος κεντρικός για την δημοκρατία. Κεντρικό ερώτημα στην ανάλυση του θεσμικού πλαισίου της επικοινωνίας ιστού είναι το εάν αυτό είναι κατακερματισμένο (βλ. Ανάλυση θεσμικού πλαισίου λειτουργίας) εάν δηλαδή αγνοεί την δημόσια λειτουργία της Ιντερνετικής επικοινωνίας. Το ερώτημα που μας ενδιαφέρει στην έρευνα θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής:

Λειτουργεί το θεσμικό πλαίσιο εξυπηρετώντας και αναπαράγοντας την αντίφαση στην καρδία της ρύθμισης της ιστιακής επικοινωνίας παγκοσμίως? (Mc Chesney 1996, 2001, Schiller 1999, Horowitz 1994) Αναφέρεται για παράδειγμα στην ιστιακή επικοινωνία αγνοώντας πλήρως την δημόσια διάσταση της με το να ορίζει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που ενδυναμώνουν αυτή ως λειτουργικές και διεκπεροτικές? Έτσι οι εταιρίες π.χ. που προσφέρουν υπηρεσίες υποδομής δικτύου δεν είναι υπόλογες προς την λειτουργία αυτών των υπηρεσιών σε σχέση με τον δημόσιο διάλογο? Η έρευνα χαρτογραφεί αυτή την αντίφαση ανάμεσα από την δημόσια διάστασης της ιστική επικοινωνίας και την ρύθμιση της ως εργαλείο καθώς και το πως και το εάν επηρεάζει ην πρακτική.  Για παράδειγμα ο λόγος που οι βουλευτές δεν έχουν όρους χρήσης στους στοτοπούς της είναι η φυσικοποιήση της εργαλιεκής αντίληψης περί ιστιακής επικοινωνίας ή όχι?

Ερώτημα άρα είναι το να αποσαφηνίσουμε τα πλαίσια αυτά και το ρόλο τους στην συγκρότηση του λόγου. Με άλλα λόγια το κεντρικό ερώτημα που τίθεται είναι πως ακριβώς διαρθρώνεται η επικοινωνία των αντιπρόσωπων από τα δομικά χαρακτηριστικά του ελληνικού δικτύου. Σε σχέση με την ρύθμιση η ανάλυση μας προσφέρει κάποια αξιολόγηση μίας και τα κοινωνικά δικαιώματα και τα δικαιώματα λόγου στον ιστό είναι εν μέρη ήδη ορισμένα.

Κύρια ερωτήματα της έρευνας:

Α) Πώς έχει ερευνηθεί μέχρι τώρα ο λόγος? Ποια είναι τα προβλήματα, τι έρευνες υπάρχουν ποια είναι τα προβλήματα τους κλπ.

Β) Πως ακριβώς επανασχεδιάζεται μία έρευνα ριζοσπαστικής πολιτικής οικονομίας και πολιτισμικών σπουδών για ένα πληθυσμό στην λάθος πλευρά του ψηφιακού χάσματος? 

Γ) Πως διαμορφώνεται η διαδικτυακή επικοινωνία των εθνικών αντιπροσώπων?

  • Ποια εφαρμογή συνιστά το μεγαλύτερο μέρος της πρακτικής?

  • Ποια τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της πρακτικής

  • Ποιες είναι οι κύριες αφηγήσεις της πρακτικής?

  • Είναι υπερκειμενικές?

  • Πως διαμορφώνει η πρακτική τα υπερκειμενικά μονοπάτια?

  • Ποιοι δεν επιλέγουν την κάθε πρακτική? Επηρεάζεται αυτή η επιλογή από το κόστος? Πως γίνεται χωρίς πλαίσιο να περισιλλεγούν στοιχεία για το κόστος?

Δ) Ποια είναι τα δομικά χαρακτηριστικά του κοινωνικοοικονομικού πλαισίου μέσα στα οποία λαμβάνει χώρα η ιντερνετική επικοινωνία των βουλευτών?

  • Ποιοι φορείς εμπλέκονται στην πρακτική και με τι θεσμική και άλλους είδους ισχύ?

  • Ποιος έχει την τελική ευθύνη για την πρακτική δεδομένων αυτών των δομικών χαρακτηριστικών

ε) Χαρτογράφιση της πρακτικής

  1. Ποσοτικά χαρακτηριστικά της χρήσης του διαδικτύου από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους

-          Αυτά μπορούν να συνοψιστούν σε κάποια βασικά ερωτήματα:

-          Πόσοι εθνικοί αντιπρόσωποι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και ποια τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά

-          Ποια εφαρμογή χρησιμοποιούν (Ιστός, εμαιλ).

-          Πόσο συχνά το χρησιμοποιούν ανά εφαρμογή

2. Ποσοτικά χαρακτηρίστηκα του βουλευτικού λόγου εντός ιστού από τους βουλευτές με έμφαση την ελληνική επικράτεια.

-          Πόσοι ιστότοποι υπάρχουν, που, ποιοί

-          Ποια τα ποσοτικά χαρακτηριστικά αυτών των ιστότοπων - Παράρτημα 1 τυπολογία ποσοτικής ανάλυσης

ζ) Εννοιολόγηση και ερμηνεία της πρακτικής